logo2.png

معرفي روش هاي كنترل آفات وبيوتكنولوژي

طبيعت بي نهايت پيچيده است و غالباً این پيچيدگي بصورتي است كه ما نسبت به آن بطور وحشتناكي جاهل مانده ايم . درنتيجه هنگامي كه آگاهانه، يا ندانسته وتصادفي، تغييرات عمده اي درطبيعت به وجود مي آوريم مكانيسم هاي هومواستاتيك فوق العاده پيچيده را به صورتي دگرگون مي سازيم كه خود قادر به پيش بيني عواقب آن نيستيم. به همين دليل است كه گاه چيزهاي عجيب و غريبي اتفاق مي افتد.

مقدمه

ارزيابي مسأله آفات در مقياس جهاني نشان مي دهد كه اگر حشرات آفات وجود نداشتند، توليد مواد غذايي جهان تا حدودي يك سوم بيشتر از ميزان موجود افزايش مي يافت. با توجه به این همه خسارت، واضح است چنانچه كوششي براي دفع حشرات آفت انجام نمي گرفت ويا این مبارزه ها به نتيجه اي نمي رسيد، نوع بشر با چه بليه اي مواجه مي شد. بديهي است كه هر حشره به تنهايي مقدار نسبتاً كمي غذا احتياج دارد، مثلاً تصور نمي رود كه يك رشته در تمام عمرش بيشتر از نيم سانتي متر مكعب شيره گياهي تغذيه مي كند. حتي يك كرمينه پرهور پروانه هم بيشتر از  50 گرم از وزن تر گياه ميزبان خود را مصرف نمي كند.

بنابراين بايد تعداد بسيار زيادي حشره وجود داشته باشد تا باعث این همه خسارت شود كه در واقع همين طور هم هست و تعداد حشرات واقعاً فوق العاده زياد است. در مقايسه با تراكم جمعيت انساني يعني 14/0 نفر در هكتار، ممكن است 25 ميليون حشره در هر هكتار خاك و 25 هزار حشره در حال پرواز روي هر هكتار موجود باشد. مسلم است كه همه آنها در حال از بين بردن محصولات غذايي بشر نيستند، ولي تعداد جمعيت يك گونه آفت به تنهايي در يك هكتار محصول اغلب قابل قياس با ارقام ذكر شده است.

مثالً ممكن است در يك هكتار جو 22 ميليون لار و مگس وجود داشته باشد و نيز 222 ميليون  شته سياه  باقلا در يك هكتار چغندر گزارش شود، هر دوي این ارقام آلودگي، نشان دهنده سرعت ازدياد حشرات مهاجر اوليه است كه به گياهان يك ساله حمله مي كنند و در واقع غالب گونه هاي حشرات كه مشكل ايجاد مي كنند قدرت تكثير خارق العاده اي دارند. این قدرت تكثير وقتي به صورت ارقام و آماربيان شود، ذكرشان در داستان هاي تخيلي علمي بي مورد نخواهد بود.

در بين يك ميليون گونه حشره شناخته شده حدود ده هزار گونه گياهخوار هستند و به این ترتيب زيان هاي ناشي از آنها به تاراج و نابودي محصولات زراعي در سراسر جهان منتهي مي شود. بايد گفت كه يك سوم محصولات غذايي جهان در مراحل رشد، برداشت و انبار به وسيله آفت هاي مختلف به تاراج مي رود. در بعضي از كشورها ميزان خسارت از این رقم زياد تر است.

بايد توجه داشت كه به رقم تمام موارد فوق تمام گونه هاي حشرات آفت مضر نيستند. اكثر گونه هاي حشرات براي انسان مفيد هستند و نقش آنها مخصوصاً گونه هاي انگل و شكارچي در نابودي حشرات آفت بسيار مؤثر است. به علاوه نقش حشرات گرده افشان در گرده افشاني صدها گياه بويژه يونجه، توتون، گوجه فرنگي، آفتابگردان و درختان ميوه و غيره در افزايش محصولات كشاورزي بسيار با ارزش است.

آنچه مسلم است ذخيره فعلي غذا در سطح جهان كافي نيست. در حال حاضر حدود 56 درصد از جمعيت جهان در فقر غذايي به سر مي برند. در كشورهاي توسعه نيافته وضعيت وخيم تر است به طوري كه تخمين زده مي شود 79 درصد از جمعيت آنها در فقر غذايي هستند. آنچنان كه از گزارش ها پيداست، برآورده شده است كه ساليانه 15 ميليون انسان بر اثر سوء تغذيه و امراض وابسته به سوء تغذيه در دنيا از بين مي روند و این در حالي است كه ميزان معتنابهي از توليد ساليانه غلات توسط آفت ها و بيماري هاي گياهي و پوسيدگي هدر مي رود.

بااين توضيحات مختصر متوجه مي شويم كه يكي از راه هاي تأمين غذا براي جمعيت روبه رشد جهان جلوگيري از ضايع شدن مواد غذايي و از بين رفتن محصولات كشاورزي توسط آفت ها به معني اعم كلمه است تا تعادل غذا در جهان در وضعيت مناسبتري قرار گيرد.

يكي از مهمترين مسائل مورد توجه انسان در دفع آفات عبارت از حفاظت و نگهداري و حتي تقويت تعادل طبيعي در سيستم هاي زراعي است. براي رسيدن به این هدف كاربرد دشمنان طبيعي، آفات از جمله استفاده از موجودات ذره بيني بيماري زا، مورد توجه قرار گرفته است. در خصوص تعريف كنترل بيولوژيك بين متخصصان امر اختلاف نظر زيادي وجود دارد .

با مفهومي جامع تر، كنترل بيولوژيكي پديده اي است طبيعي ناشي از كنش متقابل اجزاي زنده يك زيست بوم در تنظيم جمعيت. با توجه به این مسأله كنترل بيولوژيكي همه عوامل مرگ و مير را در بر  مي گيرد كه خود شامل رقابت بين گونه هاي همسان يا متفاوت، تأثير ميزبان هاي مدافع يا مقاوم و نتايج مستقيم يا غير مستقيم حمله موجودات وابسته به سطوح بالاتر غذايي است. كنترل بيولوژيكي كاربردي غالباً مستلزم حفظ منابع طبيعي و تكثير انواع مخصوص موجودات به منظور تنظيم جمعيت گونه هاي نامطلوب و در نتيجه جلوگيري يا كاهش اثرات منفي آنها است.

امتيازات عمده مبارزه بيولوژيكي

1- انتخابي است، مساله آفت نه شدت پيدا مي كند ونه آفت هاي جديدي به وجود مي آيند؛

2- موجودات مفيد ازقبل دردسترس هستند، يعني، احتياج به ساختن وتوليد آنها نيست؛

3- موجودات مفيد مي توانند جستجو كرده وآفت را پيدا كنند؛

4- موجودات مفيد مي توانند افزايش پيدا كنند وانتشار يابند؛

5- آفت قادر نيست ويا به سختي قادر است دربرابر این نوع مبارزه مقاومت پيدا كند؛

6- این نوع مبارزه به خودي خود پاياست .

نقاط ضعف مبارزه بيولوژيكي

1- مبارزه كند است؛

2- غالباً غير قابل پيش بيني است؛

3- ايجاد وبكار بردن آن مشكل وپرخرج است ؛

4- احتياج به نظارت متخصص دارد.

 دراين شيوه با بهبود شرايط زيستي براي انگل ها وشكارچي هايي كه درمنطقه بطور طبيعي وجود دارند، به پيدايش وازدياد آنها كمك مي شود.از جمله این اقدامات مي توان عمليات زراعي ومحفوظ نگهداشتن دشمنان طبيعي درموقع سم پاشي را نام برد.اين روش بويژه براي مبارزه با آفت هاي بومي درمناطقي كه دركشاورزي مختلط رايج است مناسب است.